Tuesday, August 3, 2021
Home Middle East جنسيت و تغييرات اجتماعي در عراق  نجه آل‌علي

جنسيت و تغييرات اجتماعي در عراق  نجه آل‌علي

Author

Date

Category

 

جنسيت و تغييرات اجتماعي در عراق 
نجه آل‌علي  

برگردان : شهلا فريد
 نجه آل‌علي استاد دانشگاه در زمينه انسان شناسي اجتماعي است. متن زير ترجمه سخنراني او در دانشگاه بوخوم آلمان است كه به عنوان استاد مهمان در آنجا تدريس مي كرد. او در اين سخنراني وضعيت زنان عراق را از دهه ٧٠ بررسي مي كند. 
زنان عراق ٥٥ تا ٦٠ درصد جمعيت اين كشور را تشكيل مي دهند، اين جمعيت نه توسط خودشان بلكه چنان كه معمول است توسط گروه بندي هاي سياسي اقليت و اكثريت مردم نمايندگي سياسي مي شوند. تغييرات جمعيتي در عراق در پي سه جنگ، جنگ ايران و عراق از ١٩٨٠ تا ٨٨، جنگ خليج در سال ١٩٩١ و حمله آمريكا در سال ٢٠٠٣ و هم چنين به دليل مهاجرت ها و فشارهاي سياسي و اعدام هاي رژيم گذشته روي داده است. اين تغييرات جمعيتي اكنون نه در خيابان هاي عراق بازتاب دارد و نه در گروه بندي هاي سياسي له و يا عليه آمريكا در اين كشور. 
بالاترين سطح تحصيلي زنان:
تا چند سال پيش حضور زنان عراق در عرصه هاي عمومي عملا محسوس بود. آن ها عليرغم فشارهاي سياسي عمومي رژيم بعث صدام حسين بالاترين سطح تحصيلات در منطقه را داشتند و تقريبا در تمام سطوح حكومتي و نهادهاي مختلف مشاهده مي شدند. اما اكنون از ترس و ناامني عمومي آن ها كمتر خانه ها را ترك مي كنند. تهاجم خشونت آميز باندهاي شبه مافيايي و خشونت ها و تجاوزات ، زنان را به پشت صحنه رانده است. قبل از جنگ آشكار شده بود كه بهبودي كه وضعيت زنان در دهه ٧٠ و ٨٠ كسب كرده بود، در حال بازگشت است كه خود را به شكل تاثيرات منفي در وضعيت حقوق انساني و تغييرات در روابط دو جنس نشان مي داد و همه اين ها عوارض تغييرات وسيع اجتماعي در پي دو جنگ و تحريم اعمال شده و تغيير سياست حكومت بود.
قبل از جنگ آخر، تحريم و ضربه خوردن شديد بر زيرساخت ها (مانند تامين آب ، و تامين انرژي و برق ، امكانات بهداشتي) تاثير محسوسي بر كيفيت زندگي خانواده هاي عراقي بر جاي نهاد. قطع روزانه آب و برق ، بالارفتن مرگ و مير كودكان ، سو تغذيه فراگير، بيماري هاي واگيردار درصد بالاي سرطان خون و ديگر سرطان ها، تولد نوزادان معلول كه تاثيرات جانبي تحريم بود، از عوارض آن بود. نه تنها شرايط اقتصادي نامساعد شده بود بلكه وضعيت اجتماعي و فرهنگي جامعه عراق نيز از آن بي نصيب نمانده بود. اشتغال زنان حمايت مي شد: 
عليرغم فشار سياسي در دهه ٧٠ و اوايل دهه هشتاد اكثر مردم عراق از استاندارد بالاي زندگي برخوردار بودند كه دليل آن تحول اقتصادي و توسعه سريع ناشي از بالارفتن قيمت نفت و سياست توسعه رژيم بود. نتيجه آن پيدايش و گسترش طبقه متوسط بود. پس از بالارفتن ناگهاني قيمت نفت در سال ١٩٧٣ دولت عراق به طور وسيع زنان را تشويق به ورود به بازار كار كرد. چگونگي سياست حزب حاكم عراق كه بر ناسيوناليسم و سوسياليمسم استوار بود در مورد نقش و وضعيت زنان در چارچوب اين مقاله نمي گنجد. فقط بايد توضيح داد كه تشويق به ورود به بازار كار نه بر اساس اعتقاد به برابري دو جنس بلكه به دليل كمبود نيروي كار بود كشورهاي عربي خليج نيروي كار را از خارج وارد مي كردند ولي رژيم عراق از ذخاير انساني كشور بهره مي برد. در اين زمان كار خارج از خانه براي زنان نه تنها قابل قبول بلكه به عنوان نرم پذيرفته شد.

از سال ١٩٨٠ سه جنگ و ١٣ سال تحريم: 
در سال هاي جنگ ايران و عراق در سال هاي ٨٨ ـ ١٩٨٠، علائم آشكاري از وخيم شدن شرايط زندگي و تغييرات در روابط دو جنس مشاهده شد. گمان مي رفت كه با پايان جنگ اوضاع بهبود يابد. هم زمان با جنگ كه بسياري از خانواده ها، پدران ، پسران ، برادران ، دوستان و خويشاوندان خود را در جنگ از دست مي دادند، اوضاع در شهرها تقريبا ((عادي)) بود و زنان نقش مهمي در عرصه اجتماعي داشتند. اما دو سال ((صلح آميز)) با حمله به كويت در آگوست ١٩٩٠ پايان يافت و جنگ در ژانويه تا مارس ١٩٩١ و تحريم اقتصادي كه ١٣ سال طول كشيد و جنگ ٢٠٠٣ را در پي داشت. 
از دست دادن عزيزان تجربه مشترك زنان عراقي است. به غير از غم و افسردگي و گاهي خشم زنان و مردان عراقي در هر سن و سالي به يك سرنوشت باوري قابل توجهي روي آوردند. و با پناه بردن به اندوه و درد در مقابل مصائب مقاومت كردند. تحريم و جنگ به غير از تاثيرات آشكار بر وضع اقتصادي ، تاثيرات مهمي هم بر وضعيت فرهنگي و اجتماعي عراق بر جا گذاشت. زنان عراقي ديگر نمي توانستند خود را با تحصيلات و اشتغال به اثبات برسانند. زيرا هر دوي آنها ارزش خود را از دست داده بودند. حقوق ماهانه در ادارات دولتي كه بيشتر زنان در آن اشتغال داشتند، به نسبت درصد تورم به شدت سقوط كرده بود. 

زنان شغل هاي خود را ترك مي كنند: 
با نامساعدشدن وضع آموزش ، بسياري از خانواده ها تصميم گرفتند كه خود سهم ويژه اي در آموزش فرزندانشان داشته باشند و به اين دليل زنان شغل هاي خود را ترك كردند و از سويي امكانات حمايتي از اشتغال زنان به شكل مهد كودك هاي مجاني در جنب كار، سيستم حمل و نقل مجاني به مدارس و محل كار از بين رفت و هم چنين به دليل ناامني عمومي در سال هاي دهه ٩٠ زنان مايل نبودند فرزندانشان را نزد آشنايان و خويشاوندان بگذارند. 

وضع امنيتي: 
پس از جنگ خليج درصد جرم و جنايت بالا رفته است ، غارت ، دزدي و قتل و تجاوز بسيار گسترش يافته است و بر روابط خويشاوندي در خانواده هاي بزرگ به دليل حسادت و رقابت در نبرد بقا تاثير منفي گذاشته و امكان نگهداري كودكان در داخل خانواده بزرگ را از بين برده است. بار تحميلي ناشي از سه جنگ و مهاجرت مردان به دلايل اقتصادي بر دوش زنان افتاد. زنان نه فقط در جنگ شوهران خود را از دست دادند بلكه آنها شوهران خود را به دليل مهاجرت و هم چنين ترك خانواده توسط مردان از دست دادند. 

بالارفتن آمار طلاق: 
وضعيت اجتماعي با تاثيرگذاري بر روابط زوجين باعث بالارفتن درصد طلاق شد. بسياري از زنان مي گويند كه شوهرانشان در سال هاي اخير خشن تر شده اند. تنظيم خانواده به يك عامل اختلاف تبديل شد. قبل از جنگ پيش گيري از بارداري امكان پذير و قانوني بود. در سال هاي جنگ پيش گيري غيرقانوني شد و رژيم تلاش كرد كه زنان را تشويق به بچه دارشدن كند تا جمعيت بيشتري را ((توليد)) كند. غيرقانوني شدن و پيشگيري از بارداري به زيادشدن سقط جنين هاي غيرقانوني منجر شد. 

شانش كم ازدواج براي زنان جوان:
از تبعات جنگ به هم خوردن توازن جمعيتي زن و مرد بود كه براي بسياري از زنان امكان پايه گذاري خانواده را به يك رويا تبديل كرد. چندهمسري كه فقط در مناطق روستايي و در بين اقشار كم سواد وجود داشت ، در سال هاي اخير افزايش يافته و پديده ازدواج با مردان مسن تر خارج از كشور رواج يافته است. اكثر مردان عراقي به دلايل اقتصادي قادر به بنيان گذاري خانواده نيستند. از عوارض بعدي از بين رفتن ارزش هاست. بسياري از رنان تاكيد مي كنند كه ارزش هاي اخلاقي نابود شده است. صداقت ديگر ارزشي ندارد. فساد و رشوه خواري همه گير شده و حسادت حتي در روابط نزديك خانوادگي به يك پديده تبديل شده است. 

روند رو به افزايش جدايي جنس ها: 
در حالي كه والدين زنان جوان عراقي از طبقه متوسط، در زمان خود روابط معمولي با جنس مخالف داشتند، براي زنان جوان فعلي روابط معمولي با جنس مخالف به مشكلي تبديل شده است. بسياري از زنان جوان از تشديد روابط مردم سالار و از دست رفتن حمايت هاي عمومي گله دارند. 

رواج مذهب: 
به دليل فشارهاي اجتماعي زيادشدن فحشا، بيكاري ، پيدايش نيروي مذهبي بعد از صدام حسين ، از دست رفتن ارزش هاي اخلاقي و فرهنگي ، بحران اقتصادي و انسداد سياسي ، زنان و مردان هر چه بيشتري به مذهب روي مي آورند. در اين رابطه فشارهاي عيني به زنان و آزادي هاي اجتماعي وارد مي شود. و بر آن ها فشار وارد مي شود تا از حجاب و يا چادر استفاده كنند.

نمايندگي نداشتن زنان در سطوح سياسي: 
عدم حضور زنان در احزاب سياسي و در نمايندگان گردآمده از اين احزاب و در نتيجه عدم بازتاب منافع زنان به مشكلي تبديل شده است. شركت زنان در بازسازي عراق به معناي اين نيست كه بگوييم حالا بياييد زن ها را وارد آن كنيد. قطعنامه ١٣٢٥ سازمان ملل كه در اكتبر ٢٠٠٠ تصويب شده پرسپكتيو جنسيتي ندارد و اهميت حضور زنان در كمسيون هاي حقيقت و آشتي شناخته شده نيست. با توجه به سياست بوش در آمريكا در عرصه سياست زنان ، انتظار زيادي از نيروي اشغال گر در عراق نداريم. سياست در پيش گرفته شده در افغانستان نشان مي دهد كه چگونه در ابتدا از حقوق زنان صحبت مي شود ولي بعد از جنگ اجرا نمي شود. ما از زنان در تمام سطوح صحبت مي كنم. برخلاف آنچه كه در رسانه ها از زنان عرب به عنوان زنان تحت ستم نشان داده مي شود، زنان عراقي خود را بسيار بيش از مردان با وضعيت جديد تطبيق داده اند. بسياري از پروژه ها مانند تقسيم غذا، ترميم لباس و كارهاي مشابه به همت آنان به راه افتاده است. اميد به آينده عراق نمي تواند با اتكا به اپوزيسيون مردانه پايه گذاري شود، بلكه بايد توسط آناني كه از شرافت انساني دفاع كرده و مسالمت جو و انساني باقي ماندند، نيرو بگيرد.

 

Recent posts

مسئله ی ملی و وظایف سازمانهای سیاسی آذربایجان

مطلب زیرین چکیده ای از نظرات مولف نسبت به مسئله ی ملی و سازمانهای سیاسی آذربایجان که در عرصه ی خواسته های ملی فعالیت...

دكتر نون عاشق هم ميشود مهستي شاهرخي

دكتر نون عاشق هم ميشود مهستي شاهرخي دكتر نون زنش را بيشتر از مصدق دوست دارد، شهرام رحيميان، تهران، انتشارات نيلوفر، زمستان 1380، 111 ص، 750...

درباره حركت ملي آذربايجان – دومان ساوالان

درباره حركت ملي آذربايجان (بدون عنوان)     «دومان ساوالان» مقدمه: تاريخ كمتر ملتي را سراغ دارد كه در طول يكصد سال چهار جنبش شكست خورده را تجربه كرده باشد:...

صمد بهرنگينين يادينا

صمد بهرنگينين يادينا  اوخودو قارانقوش آيريليق سؤزون مروت اهلينين گؤزو يولدا كن جومدو طوفانلارا اونوتدو اؤزون اولدوزا نه جواب وئرجگم من ؟ قيشدا قارلي داغلار سوراغلاشسالار تبريزين گول اوغلون ،...

ایران و قفقار

ایران و قفقار دکتر اسونت کرنل(Svante Cornell ) ترجمه:آیمان آراز ‏با فروپاشی اتحاد شوروی درسال 1991رقابت برسرنفوذ ایران وترکیه درقفقاز و آسیای میانه شدت گرفت با اینکه هردو...

Recent comments