Wednesday, September 15, 2021
HomeUncategorized  گونتای گنجالپ - علی شریعتی کابوسو

  گونتای گنجالپ – علی شریعتی کابوسو

Author

Date

Category

  گونتای گنجالپ 

علی شریعتی کابوسو

1.                                شریعتی نین حیاتی

2.                                شریعتی نین گؤروشلری اوزَرینه تنقیدی باخیش

                      علی شریعتی 1932- جی ایلده خوراسان ایالتی نین سبزوار شهری نین کاهک کندینده بیر آخوند عاییله سینده دونیایا گلمیشدیر. عرب دیلینی عاییله موحیطینده اؤیره نیر و آتاسی نین ایستگی اوزرینه ابوذر غفاری نین حیاتی کونو آلاراق یازیلمیش رومانی عربجه دن فارسجایا ترجومه ائدیر. ابوذر غفاری، محمد پئیقمبرین یاخین آرخاداشلاریندان بیری اولموش، 3- جو خلیفه عوثمان و او زامانین شام والیسی موعاوییه ایله بعضی قورآن آیه لری نین یوزوموندا آنلاشا بیلمه میشلر. بو اوزدن ده ابوذر غفاری عوثمانین امری اساسیندا سورگون ائدیلیر. رومانین آنلاتدیغینا و بعضی تصدیقلنمه میش تاریخی وئریلره گؤره ابوذر غفاری نین اؤنجه قیزی، داها سونرا دا اؤزو آجیندان اؤلور. ابوذر غفاری نین حیاتینی کونو آلان و خیاللارلا قایناییب قاریشاراق اوندان بؤیوک بیر شخصییت اولوشدوران بو رومان پهلوی رئژیمی زامانیندا اینقیلابی دویغولارین توپلوم ایچینده یایقینلاشماسینا گئنیش زمین یاراتدی. اصلینده ایسه، علی شریعتی نین داها سونراکی حیاتا باخیشی دا بو رومانین خیالی و فانتاستیک دونیاگؤروشو اساسیندا شکیللندی. داها سونرالار کیتابلاشان نیطقلرینده دایما بو کیتابداکی ابوذر غفاری شخصییتینی اؤرنک اولاراق گؤسترمیشدیر. ابوذر غفاری نین توپلومو ایره لی یه دوغرو سؤوق ائده جک درین فیکری و فلسفه سی اولمامیشدیر. سادجه شریعتی 3- جو خلیفه زامانیندا قورآن آیه سی ایله باغلی تفسیرده ابوذرین حاقلی اولدوغونو اساس آلیر. آنجاق کیمین حاقلی اولدوغو بللی دئییلدیر. چونکو قورآندا بیر مؤحکمات وار، بیر ده تشابؤهات. مؤحکم آیه لرده تانری هر شئی آچیقجا سؤیله میش و تفسیره، تحلیله گرک یوخدور، آنجاق تشابؤهاتدا ایسه، تفسیره احتییاج وارمیش. بو احتییاج سونسوزلوغا قدر داوام ائدر. یعنی بوتون عصرلرده هر کس اؤز آنلادیغینا گؤره بو آیه لری تفسیر ائده بیلرمیش. ” تفسیر” علمی نین ایسلامدا اوراتایا چیخیشی نین، یارانیشی نین دا سببی تشابؤهات، یعنی بیر- بیرینه بنزه ین، شرحه احتییاجی اولان آیه لردیر. بیر چوخ سئکولار ایسلام بیلیمچیلر تانری نین تشابؤهاتی قورآنا یئرلشدیرمه سی ایله اینسان عاغلینا اؤنم وئردیگینی یازماقدادیرلار. یعنی اینسان زامانلارین، مکانلارین احتییاجلارینا گؤره بو وسیله ایله اؤز عاغلینی کوللانمیش اولسون.  بو اوزدن ده شریعتی نین بعضی آیه لرین شرحینده عوثمانین حاقسیز اولوب، ابوذر غفاری نین حاقلی اولماسینی سؤیله مه سی علمی دئییلدیر. سادجه شریعتی ابوذرین تحلیلی نین دوغرو اولدوغونا اینانمیش و فیکیرلرینی ایسلاملا، تاریخله و توپلوملا باغلی بو اساسدا گلیشدیرمیشدیر. کیمین حاقلی اولدوغونو تانری بیلیر،شریعتی دئییل. یعنی عثمان و ابوذر مسئله سینده دؤرد واریانت اولا بیلر: 1- عثمان حاقسیزدیر، ابوذر حاقلیدیر. 2- عثمان حاقلیدیر، ابوذر حاقسیزدیر. 3- هم عثمان هم د ابر قلیدی. 4- م عمان، هم ده ابوذر حاقسیزدیر. حاقلی اولان ایسه تانریدیر.

                      ابوذرین، عثمانین و موعاوییه نین فرقلی شکیلده آنلادیقلاری اساس آیه لر تؤوبه سوره سینین 35-34- جو آیه لری ایدی. بو آیه لرده تانری ثروت توپلاییب تانری یولوندا باغیشدا بولونمایانلارین یئری جهنم اولاجاقدیر، دئمکده دیر. ابوذر غفاری بو آیه دن چیخیش ائدرَک موعاوییه نین، عثمانین چئوره سینین و دیگرلرینین ثروت توپلامالارینا اعتیراض ائدیردی.  موعاوییه و دیگر عثمانین یانیندا بولونان صحابیلر ایسه، بئله حساب ائدیردیلر کی، بو آیه یهودیلری، خریستیانلاری و دیگر اهلی کیتابی نشرده توتموشدور، موسلمانلاری دئییل. بو آرادا ماراقلی اولان بودور کی، پئیقمبرین ان یاخین و اؤنملی دوستلاری ایسامین ایلک چاغلاریندا بیر-بیرینه قارشی چیخمیش، بیر-بیرلرینین قانلارینی تؤکموشلر.  پئیقمبرله یاخین ایرتیباطدا اولان، پئیقمبرله بیر جبهه ده کافیرلره قارشی ساواشان ایسلام بؤیوکلری بیر-بیرینه قیلینج چکمیشسه، او زامان داها صونراکی دؤنملرده بو قدر مذهبلرین، طریقتلرین اورتلیت چیخیب بیر- بیرلرینی محو ائتمه لری طبیعی گؤرونور. اصلینده شریعتی نین ده بو قاریشیق تاریخده اؤرنک حاقلی آختارماسی فرقلی شکیلده قان تؤکمک اوچون زمین یاراتماقدان باشقا بیر شئی اولمامیشدیر. نئجه کی، ایران ایسلام اینقیلابی دا خمئینی تیمثالیندا بونو گؤستردی.

  شریعتی 1958- جی ایلده فرانسادا تحصیل آلماق اوچون دؤولت بورسونو قازانیر. فرانسانین سوربون اونیوئرسیتئتینده 1962- جی ایلده تطبیقی دیلچیلیک اوزره دوکتوراسینی بیتیریر. او، اورتا چاغ الیازیسی اؤرنگی اولان ” فضایل البلخ”ین بیر نوسخه سینی فرانسیزجایا ترجومه ائدیر و دوکتورا تئزیسینی ده بو کیتاب اوزره ساوونور.  

                      شریعتی ژورژ گورویچین نئومارکسیزم، ژ.پ. سارترین ائکزیستئنسیالیزم، ل. ماسینیونون ایسلام عیرفانی اوزرینه تحلیللری نین و فرانتس فانونون اوچونجو دونیا اؤلکه لری نین اینقیلابی حرکتلری اوزَرینه پسیکولوژیک دَیَرلرندیرمه سی نین درین تاثیری آلتیندا ایدی. آیریجا، هئگئلین، هایدئگئرین، یاسپئرسین و مارکوزه نین اثرلرینی اوخوموشدور. شریعتی نین ایجتیماعی گؤروشلری 19- جو عصر سوسیولوژیسینین اوصوللارینا چوخ یاخین اولموشدور، خوصوصن هئگئلین و مارکسین یؤنتملریندن فایدالانماغا چالیشمیشدیر. ایسلام تاریخی اوزَرینه یاناشماسیندا مارکسیست و هئگئلیست دیالئکتیکا آنلاییشیندان فایدالانماغا چالیشمیشدیر.  

                      شریعتی نین بئش ایللیک فرانسا حیاتی چوخ ماراقلی کئچمیش، بیر چوخ حادیثه لره قاریشمیشدی. چونکو او زامان فرانسا اونیوئرسیتئتلری، چایخانالاری فرقلی گؤروشلرین، دوشونجه لرین دارتیشیلدیغی مرکزلره دؤنوشموشدو. فرانسا دئموکراسیسی ایسلام شرقی نین دیکتاتورلوغوندان گلمیش بیر چوخ اؤیرَنجیلرین فیکری باخیمدان گلیشمه سینه فورصت یاراتمیشدی. داها سونرا غرب دوشمنلیگینی بایراق ائدن، غرب مدنییتینه ساواش آچان شریعتی کیمی اینسانلارین دئمک اولار کی، چوخو غربده یئتیشدیلر. چونکو داها اؤنجه کی عصرلرده اولدوغو کیمی شرقده دوشونجه آدامی نین یئتیشمه سی مومکون اولمامیشدیر. دین آدی آلتیندا دیکتاتورلوغونون، قارانلیق ایستیبدادین، اینسانلارین بوتون حیات ساحه لرینه موداخیله ائتمه سی سببی ایله فیکیر آدامی یئتیشمه میشدیر. شرقده بو گون اولدوغو کیمی اسکیدن ده علم اؤیرنمک یالنیز ایلاهییاتلا مشغول اولماق آنلامیندا اولموشدور. یعنی عرب دیلی نین قراماتیکاسینی، درینلیگینی اؤیرَنَرَک قورآن اوزَرینه یازیلان تفسیرلری اوخوماق.    

  شریعتی پاریسده ایرانلی اؤیرنجیلرین الجزاییر اینقیلابینا دستک نوماییشینه قاتیلدیغی اوچون پولیسین موداخیله سی نتیجه سینده یارالانیب خسته خانایا دوشور. الجزاییر میللتچیلری نین گؤروشلرینی تبلیغ ائدن “الموجاهید” قزئتی ایله شریعتی نین امکداشلیغی اونو رادیکال اینقیلابچی اولماغا سؤوق ائدیر. بو قزئت غرب مدنییتینه و سؤمورگه چیلیگینه قارشی ایسلام بیرلیگینی تبلیغ ائدیردی. آنجاق ایستیبدادین حؤکم سوردویو، تاریخ بویو عئینی سویدان اولان عربلرین بیرلشه بیلمه دیکلری بیر وضعییتده موختلیف میللتلردن عیبارت اولان ایسلام دونیاسینی نئجه بیرلشدیره جکلری حاقدا سیاسی فلسفه لری یوخ ایدی. بو اوزدن ده عقلی مرحله دن اینانج مرحله سینه سقوط ائدیردیلر. هئچ بیر تئکنولوژی، علم، بیلگی اورَته بیلمه ین ایسلام شرقی بوتون بیلگینی، تئکنولوژینی اینحیصاریندا توتموش غرب مدنییتی ایله نئجه قارشی-قارشییا گله بیلردی؟ بو اوزدن ده شریعتی کیمی، گئرچکلیکدن فرار ائدیب ایماملارین، اونلارا گؤره بؤیوک ساییلان ایسلام شخصییتلری نین عاغلینا سیغینیردیلار. بو سببدن ده هئچ بیر ایش گؤره بیلمه دیلر. اونلار ایسلام شرقینده کی ایستیبداد و ظولمو اورتادان قالدیرماق اوچون مودئرن دونیانین ایمکانلارینا، آزادلیق آنلاییشینا گوونمک یئرینه داها قاتی تاریخی شرق ایستیبدادینا سیغینیردیلار. بو اوزدن ده هم الجزاییر، هم ایران اینقیلابینی گئرچکلشدیرن بو ذهنییت فلاکت تؤرتدی. هر ایکی اؤلکه  ده دینی ایستیبداد اینسانلارین حتّی اؤزل حیاتینا موداخیله ائتمه یه باشلادی. شریعتی نین عاغلینداکی و کیتابلارینداکی سیاسی، ایجتیماعی پروژه ایرانداکی ایسلام اینقیلابی شکلینده گئرچکلشدی. بو اینقیلابین گئرچکلشمه سینده هر کسدن داها چوخ شریعتی نین حیسسی و عقلی پلاندا تاثیری اولدو. 

1960- جی ایلده پهلوی رئژیمینه موخالیف اولان گنجلر خاریجده ایران آزادلیق جبهه سینی تشکیل ائدیرلر. بو قوروجو گنجلر آراسیندا اینقیلابدان سونرا ایلک پرئزیدئنت اولان بنی صدر، بنی صدر حؤکومتی نین ناظیرلری اولان ایبراهیم یزدی، صادیق قوطبزاده و موصطافا چمران دا وار ایدی. اینقیلابدان تقریبن بیر ایل سونرا پرئزیدئنت اولان بنی صدر خومئینی نین باسقیسی ندنی ایله فرانسایا فرار ائتدی، قوطبزاده نی اعدام ائتدیلر، موصتافا چمران ایران-ایراق ساواشیندا اؤلدو و ایبراهیم یزدی ایسه اؤز حیاتینا داوام ائدیر. 

            شریعتی خاریجده کئچیریلن ایران آزادلیق جبهه سی نین قورولتاییندا بو تشکیلاتین فیکیرلرینی عکس ائتدیرن، فارسجا یایینلانان  ” آزاد ایران ”  قزئتی نین باش رئداکتورو سئچیلدی. ایرانا دؤندویونده اؤلکه  دیشینداکی سیاسی فعالیتلریندن دولایی یاخالانیب آلتی آی حبسه محکوم ائدیلدی. 1965- جی ایلدن اعتیبارن مشهدین اورتا مکتبلرینده و داها سونرا دا مشهد اونیوئرسیتئتینده یاردیمچی دوچئنت کیمی ایسلام تاریخینی تدریس ائتمه یه باشلادی. 1964- جی ایلده مشهدده قورولموش “حسینیه ایرشاد” درنگینده معروضه لرله چیخیش ائدیب، نیطقلر سؤیله مه یه باشلادی. اونون بو درنکده کی  نیطقلری ان چوخ ایسلامشوناسلیق مؤوضوعسونو احتیوا ائدیردی. ایسلام تاریخینه، خوصوصن شیعه ایسلامی اوزَرینه مودئرن غرب سوسیولوژیسیندن فایدالاناراق تحلیللر ائتمه یه چالیشیردی. غربین علمی مئتودوندان فایدالاناراق غرب دوشمنلیگی ائدیردی. شریعتی نین بو درنکده کی  صؤحبتلری کاسئت و کیتابچالار شکلینده بوتون اؤلکه ده یاییلماغا باشلادی. داها سونرا کیتابلاشیب شریعتی آدینا یاییلان کیتابلارین چوخو اصلینده اونون بو درنکده کی  صؤحبتلریندن عیبارت ایدی. 1972- جی ایلده آشیری ایسلامچی ” خالق موجاهیدلری” و مارکسیست گؤروشلو ” خالق فدایلری”نین پهلوی رئژیمینه قارشی سیلاحلی موباریزه لری اوزَرینه شریعتی نین نیطق سؤیله دیگی بو درنک قاپادیلدی. چونکو، اؤزللیکله خالق موجاهیدلری بو درنکدن اؤزلری اوچون طرفدار توپلاییردیلار. سیلاحلی ساواشلاردا اؤلن بیر نئچه خالق موجاهیدلری نین عوضولری بو درنک واسیطه سی ایله تشکیلاتا قاتیلمیشدیلار. بو زامان علی شریعتی گیزلندی. لاکین آتاسینی توتوقلاییب دئدیلر کی، علی شریعتی اورتایا چیخدیغیندا سربست بوراخیلاجاقسان. علی شریعتی تسلیم اولدو و 18 آی حبسه محکوم ائدیلدی. 1976- جی ایلده سربست بوراخیلدی، آنجاق یئنه ده 2 ایل بویونجا پولیسین نظارتی آلتیندا ساخلانیلدی. 1978-جی ایلین مای آییندا ساختا بیر پاسپورتلا ایراندان قاچماغی باشاردی. تقریبن بیر آی سونرا لندنده قلب سکته سیندن اؤلموشدو. علی شریعتی وصیت ائتمیشدی کی، اونو شیعه اهلی نین 8- جی ایمامی اولان رضانین مزاری نین یانیندا باسدیرسینلار. لاکین ندنسه اونو سورییه ده ابوطالیب اوغلو علی نین قیزی زئینبین مزاری نین یانیندا باسدیردیلار.  

                      اؤلوموندن سونرا کیتابلاری گئنیش اوخوجو کوتله سی آراسیندا یاییلماغا باشلادی. ایراندا یاشایان اهالی نین دویغولاری نین، عاغیللاری نین ایسلام اورتا چاغینا گؤمولمه سینده شریعتی نین چوخ بؤیوک رولو اولدو. ندن اونون اثرلری بو قدر گئنیش یاییلدی و ندن بو گون آرتیق ایراندا شریعتی نین اثرلرینه ایکراهلا یاناشیلیرکن، تورکییه ده و قوزئی آذربایجاندا سئمپاتی ایله قارشیلانماقدادیر. مقاله نین آخیشی ایچریسینده بو سواللار دا  دَیَرلندیریله جکدیر.  

***

   

                      شریعتی نین بوتون اثرلرینی موطالیعه ائدرکن اونون اینتئللئکتوال مذهب پروژه سینده دؤرد اؤنملی عامیل اؤزللیکله گؤزه چارپماقدادیر: 1. کولتورل رنسانس و یا کولتورل دوغوش. شریعتی کولتورل دوغوشو بو شکیلده ایضاح ائدیر کی، اسکیلردن بیزه میراث قالمیش و هئچ بیر سوروشدورمایا تابع توتمادان قبول ائتدیگیمیز عنعنه لری تنقید ائتمه لی ییک. بو پروسئس ایچینده ” اؤزونو شرح ائت!”، “اؤزونو مقبول اولاراق گؤستر!” آنلاییشلاری اورتایا چیخیر. بو شکیلده ده گلنکله (عنعنه ایله) عقلی بیر پلاندا دیالوق اورتایا چیخیر. شریعتی غربدن آلمیش بو مئتودو مقبول حساب ائتسه ده اونون اثرلری شیعه مرکزلی تاریخ حئیرانلیغیندان باشقا بیر شئی دئییلدیر. 2.  بیلگیلنمه، بیلگیلندیرمه و ماراق اویاندیرما. 3. کیملیک اولوشدورما. 4. اینسانین قورتولوشو.    

                      شریعتی نین بوتون دَیَرلندیرمه لری دئمک اولار کی، بو دؤرد فورمول ایچینده آیرینتیلی اولاراق گلیشمیشدیر. شریعتی نین بو شکیلده فورمولیزاسونو تام بیر غرب مئتودودور، باتی دوشونجه حیاتیندان آلینمیشدیر. چونکو 16- جی عصردن باشلاییب گونوموزه قدر داوام ائدن غرب دوشونجه حیاتی نین تملینده تاریخین باسقیسی نین آلتیندان قورتولوب، عنعنه لرین تضییقیندن آزاد اولوب مودئرن اینسان تیپی یاراتماق دورموشدور. بو پروسئس سورجینده دین، دین تاریخی آخیشیندا اورتایا چیخمیش و اینسان حیاتینی، آزادلیغینی اؤزونه یئم ائدن بیر چوخ دَیَرلر عاغلین و لیبئرال ذکانین موحاکیمه سینه وئریلمیشدیر. ایشین ان ایلگینج یانی بودور کی، شریعتی غرب دوشونجه حیاتی نین نایلییتلرینی 12 ایماملی شیعه مذهبی نین آدینا بیلگیسیز و ساوادسیز اوخوجولارا سیریماغی باشارمیشدیر. غربین بو قدر ازییتلره قاتلاشاراق الده ائتدیگی بو گؤزللیکلر، بو اخلاقی دَیَرلر، بو اینسان حاقلاری نایلییتلری سانکی 12 ایمام تعلیملرینده مؤوجودموش! ایران تاریخی موحیطی و توپلومو اینسان عاغلینی ائله دَیَرسیزلشدیریر کی، اینسانلارین بیر- بیرینه اولماسی گرکن حؤرمت و گووَن تامامن اورتادان قالخیر. سبب سیز دئییل کی، اینسان حاقلاری آنلاییشینی ایسلام اؤلکه لری قبول ائتمیرلر. اینسانا حاق تانیماق اوچون اونا حئیثیتلی، دوشونن بیر وارلیق کیمی باخماق گره کیر. آنجاق اینسانین بوتون موتلولوغو موقدسلشدیریلمیش 12 ایمام طرفیندن سؤیلنمیش، یازیلمیشسا، آرتیق اینسانا دَیَر وئرمه نین بیر آنلامی یوخدور. اینسانین دَیَری اونون اینانیش طرزینده دئییل، عاغلینی ایستیفاده ائدیب اؤزو و توپلومو اوچون فایدالی وارلیغا دؤنوشمه سینده دیر. ایستر اوزون تاریخی سورج ایچریسینده، ایستر پهلوی ایستیبدادی دؤنمینده، ایسترسه خومئینیزم ایستیبدادی دؤنمینده اینسانا سایقیسیزلیق، اینسان آزادلیغینا حؤرمتسیزلیک بیر آلیشقانلیق حالینا گلمیشدیر. اینسان حئیثیتینه احتیرام گؤسترن غرب مدنییتی ایسه 20- جی عصر ایران موحیطینده ایکی جبهه دن یاساقلانمیشدیر: 1. پهلوی ایستیبدادی ظاهیرن غربلشمک شوعاری ایله چیخیش ائتسه ده، غرب مدنییتی نین یالنیز مادده سینه اؤنم وئریر و اونون دئموکراسی، اینسان حاقلاری، لیبئرالیزم و سیاسی پلورالیزم کیمی دََیَرلرینه یاساق گتیرمیشدی. بو اوزدن ده پهلویلرین بو غئیری-اینسانی سیاسی داورانیشلاری غربی چوخ چیرکین گؤسترمکده ایدی. یازیب-اوخوماقدان محروم اولان و دینی فتوالارلا گونده لیک حیاتلاری نین قانونلارینی اولوشدوران ایران اهالیسی اوچون غرب اخلاقسیزلیغین، ناموسسوزلوغون آشیب- داشدیغی مکان کیمی گؤرونوردو. 2. غربی ناموسسوزلوغون، ظولمون مرکزی گؤسترن دیگر جبهه  ایسه اوخوموش آداملارین یازیلاریندا گؤرونوردو. غربی، ایمپئریالیست و سؤمورگه چی اولاراق گؤسترن کوممونیست جبهه  اوزَرینده بورادا دانیشماق ایستمیرم، باخمایاراق کی، آنتی غرب پسیکولوژیسینین اولوشماسیندا اونلارین بؤیوک تاثیرلری اولدو. بورادا اساس مقصد ایسلام اینقیلابی نین ایدئولوژی تملینی تشکیل ائدن دینچی آیدینلارین، اؤزللیکله علی شریعتی نین چالیشمالارینی اله آلماقدیر.  

  علی شریعتی الجزاییرین فرانسایا قارشی موباریزه سینی دستکله دیگی اوچون غرب دوشمنی اولموشدو. چونکو الجزاییرین موباریزه سی سادجه ایستیقلال ساواشی دئییلدی. فرانسانین بوتون دَیَرلرینه قارشی موباریزه آپاریردیلار. فرانسا بو اؤلکه دن چیخدیقدان سونرا الجزاییر ایچ ساواشین، ایستیبدادین، بوغونتونون مکانینا چئوریلدی. بیر چوخ الجزاییرلی فرانسا ایستیلاسینی اؤزله مه یه باشلادی. فرانسانین بوتون دَیَرلرینه قارشی چیخماق ایستر-ایستمز بوتون غربین معنوی دَیَرلرینه قارشی چیخماق ایدی. چونکو غربین اساس دئموکراسی و جومهورییت کیمی دَیَرلری فرانسادا اورتایا چیخیب دونیایا یاییلمیشدیر.  

                      شریعتی و دیگر دینچیلر، پهلوی ایستیبدادی نین غربی بئله چیرکین گؤسترمه سییاستیندن ایستیفاده ائدیب ایسلام اینقیلابی اوچون ایدئولوژی زمین حاضیرلادیلار. دینچیلرین اثرلرینده ایصرارلا قئید ائدیلیردی کی، غرب یعنی بو، یعنی پهلوی ایستیبدادی نین داورانیشلاری. یعنی ناموسسوزلوق، یعنی اخلاقسیزلیق. غربدن بیزه قورتولوش یوخدورسا، او زامان پهلوی ایستیبدادیندان قورتولماق اوچون نه ائتمک گره کیر؟ شریعتی بو سوالا چوخ آچیقجا جاواب وئریر کی، تاریخین شیعه آنلاییشینا فرار ائتمک لازیمدیر. 12 ایماملی شیعه مذهبیندن قورتولوش پروژه سینی چیخارماق گره کیرمیش. او زامان بئله بیر سوال اورتایا چیخیر: بو 12 ایماملار اؤز زامانلاریندا نمی ظالمری ایله نئجه داورانمیشلار؟ بو سوالا جاواب وئرمک اوچون شریعتی اؤز اثرلرینده 10 مرحله ده سوسقونلوغو و یالنیز بیر مرحله ده دانیشماغی ترجیح ائدیر. یعنی 12 ایمامدان بیری یوخ اولموش، یالنیز علی اوغلو حوسئین کربلادا شهید اولموش و دیگر 10 ایمام ایسه دؤنمین ظالیم اولاراق سانیلان حاکیملری ایله آنلاشمیش، خلیفه لرله بئیعت ائتمیشلر. علی نین داها اؤنجه کی  3 خلیفه دؤنمینده کی  ” سوسقونلوغونا ”  شریعتی اؤز بوجاغیندان باخاراق فرقلی یوزوم گتیریر. بو یوزومون تاریخی گئرچکلرله هئچ بیر علاقه سی یوخدور، 1400 ایلدن سونرا تاریخی اولای اوزَرینه تصوورلره آرخالاناراق وئریلن شرحلردیر. بو اوزدن ده شریعتی حوسئین اؤرنگینی یئنه ده تاریخی گئرچکلرله علاقه سی اولمایان بیر شکیلده چارپیداراق توپلوما چاتدیریر. نئجه؟ هم علی اوغلو حوسئین، هم علی اوغلو حسن موعاوییه ایله بئیعت ائتمیشدیلر. موعاوییه اونلارا بوللوجا هدیه لر بعضا ده گؤزل قادینلار گؤندریردی.* حسن اؤلدوکدن و یا بعضی روایتلره گؤره، اؤز قادینلاریندان بیری طرفیندن زهرله نیب اؤلدورولدوکدن سونرا علی اوغلو حوسئین یئنه ده موعاوییه ایله اویوم ایچینده دیر. موعاوییه نین اوغلو یزید خلیفه اولدوغو زامان، حوسئین اونون خیلافتینه قارشی عوصیان ائتمه دی. سادجه اونونلا بئیعت ائتمک ایستمه دی. بئیعت ائتمه مک عوصیان و یا شریعتی نین سؤیله دیگی کیمی اینقلاب آنلامیندا دئییلدی. حوسئینین آتاسی علی موعاوییه اوردوسوندا اولان بیر چوخ آداملارین آتاسینی، قارداشینی صیففئین و دیگر ساواشلاردا اؤلدورموشدو. حوسئینین بئیعت ائتمه مه سینی بهانه ائدن بو آداملار علی نین اوغلوندان اینتیقام آلماق ایسته دیلر. کربلا فاجیعه سی نین تملینده داها چوخ قان داواسی اینتیقامی دورماقدا ایدی. یعنی اولایین سوسیولوژیک و تاریخی بویوتلارینی اینجله مه دن اونو موقدسلشدیریب و بو حادیثه نی بوتون زامانلارین اؤرنک سیاسی داورانیشی حالینا گتیرمک، ایران ایسلام اینقیلابی تیمثالیندا اولدوغو کیمی فلاکت دوغورار. شوبهه سیز کی، علی اوغلو حوسئینین شخصییتی نین بؤیوکلوگونو اینکار ائتمک غئیری- مومکوندور. آنجاق بو، او دئمک دئییل کی، اولایا تاریخیلیک بوجاغیندان باخماییب موقدسلیک بوجاغیندان باخمالیییق. علی شریعتی ایسلامی اینقیلاب اوچون دایما کربلا حادیثه سینی اؤرنک اولاراق گؤسترمیشدیر. آنجاق شریعتی، حوسئینین اوغلو زئین العابیدینین ندن یزیدله بئیعت ائتدیگی حاقدا سوسور، هئچ بیر شئی سؤیلمیر. ندن زئین العابیدین آتاسی نین قاتیلی اولان یزیدله آنلاشدی؟ ائله جه ده شریعتی دؤنمین خلیفه لری ایله اویوم ایچینده یاشایان ایماملار حاققیندا تامامی ایله سوسقونلوغو ترجیح ائدیر. مثلن “کسانییه فیرقه سی نین قوروجوسو موختار سقفی، کربلا حادیثه سینیندن سونرا قییام ائتدی. حوسئینین قاتیلی اولان شیمر بن زیلجوشنین و دیگرلری نین باشینی کسیب حوسئینین اوغلو شیعه نین 4- جو ایمامی زئین العابیدینه گؤندردی. موختار اونو بو قییامین رهبری اولاراق گؤرمک ایسته ییردی. آنجاق زئین العابیدین اونون بو دعوتینی قبول ائتمه دیگی اوچون موختار علی نین فاطیمه دن اولمایان محمد ابوحنیفه آدلی اوغلونو قییامین رهبری اولماغا دعوت ائتدی.” ” زئین العابیدین اؤلدوکدن سونرا بیر قروپ اونون اوغلو زئیدی ایمام اولاراق قبول ائتدیلر. زئید شیعه نین 5- جی ایمامی و اؤز قارداشی اولان باقیری خیلافته قارشی سوسقونلوغونا گؤره تنقید ائدیردی. زئید قارداشی باقیره دئییردی: بیزیم آتامیز زئین العابیدین حقیقی ایمام اولمامیشدیر. حقیقی ایمام ظالیم خلیفه ایله بئیعت ائتمه مه لی ایدی. باقیر ده آتاسی کیمی ساکیت بیر حیات سوردو. زئید ایسه ایماملیق و قیلینجین (قییامین) ائشآنلاملی اولدوغونو ساوونوردو. زئید، اموی خلیفه سی هیشام بن عبدوالملیکه قارشی قییام ائتدی. بو یولدا شهید اولدو. ” (باخ: المئلل والنحل، جلد 1، ص. 251.) بو گون یمن اؤلکه سی نین رسمی مذهبی زئیدییه دیر. عباسی خلیفه سی مامونون تاریخ یازاری ریان بن شیب شیعه نین 8- جی و9- جو ایماملاری نین تویلاری حاققیندا گئنیش معلومات وئریر.  مامون بؤیوک قیزینی 8- جی ایمام رضا ایله و کیچیک قیزینی دا 9- جو ایمام محمد جاوادلا ائولندیردی. ریان بن شیب یازیر کی، 9- جو ایمامین تویوندا خرجله نن پارانین حددی-حودودو یوخ ایدی. شریعتی ندن بو ایماملارین خلیفه نین کیسه سیندن فایدالانمالاری حاقدا بیر تک سؤز سؤیله میر، سوسور. 12 ایمامی قوتساللاشدیران شریعتی دؤنوب-دولاشیب ” حوسئینی اینقیلاب “دان دانیشیر. آنجاق بو سوال شریعتی نین اثرلرینده جاوابسیز قالیر کی، ندن “حوسئینی اینقیلاب”ی، حوسئینین اوغلو، نوه- نتیجه لری ائتمزکن، شریعتی بو اینقیلابی ساده خالق کوتله سیندن بکله ییر؟ 

                      شریعتی نین اینقیلاب آنلاییشینی زامان- مکان باغلامیندا دیرلندیرمک لازیمدیر. 1960 و 1970-جی ایللرده بوتون دونیادا اینقیلابی احوال- روحییه مؤوجود ایدی. بونون بیر چوخ دلیللری وار ایدی: 1. آوروپا اؤلکه  لرینده کی  تئکنولوژی اینقیلاب غربده فرقلی بیر حیات دویغولاری، حیات فلسفه سی و دونیاگؤروشو یاراتمیشدی. غرب گوندن- گونه زنگینلشیر، شرق ایسه یوخسوللاشیردی. بعضی سؤمورولن اؤلکه لرین آیدینلاری باغیمسیزلیق مفکوره سینی اورتایا قویوب ایمپئریالیستلره قارشی ساواش باشلاتدیلار. خوصوصن آفریقا اؤلکه لری نین باغیمسیزلیق موباریزه سی شریعتینی بیر موسلمان اولاراق چوخ ماراقلاندیریردی. 2. لاتین آمئریکا اؤلکه  لرینده چه گووارا و فیدئل کاسترو کیمی مارکسیست لیدئرلر دونیانی اینقیلابی دویغولارلا دولدورموشدولار. 3. دونیانین سوپئر گوجو اولان سووئتلر بیرلیگی بوتون آنتی غرب اینقیلابلاری دستکله ییردی. 4. ویئتنامدا آمئریکانین مغلوبییتی دونیاداکی اینقیلابی دویغولاری داها دا گوجلندیرمیشدی. بوتون بو حادیثه لرین هامیسی بیر یئرده ایسلامچی آیدینلارین دا اینقیلاب آنلاییشلاریندا مارکسیست- لئنینیست عنصورلری گؤرمک مومکون ایدی. بو اوزدن ده شریعتی نین نئومارکسیست مؤوقئعدن چیخیش ائتمه سی هئچ ده تصادوفی دئییلدی. لاکین شریعتی تام بیر مارکسیست دئییل، سادجه مارکسیزمین اینقیلابی مئتدودونو قبول ائدیر. بو مئتوددان فایدالانیب “حوسئینی اینقیلاب”ی گئرچکلشدیرمک فیکرینده دیر. لئنینیست اینقیلاب پرولئتار ایستیبدادینا شریعتیچی اینقیلاب ایسه ایماملیق ایستیبدادینا اساسلانیردی.  

                      ایران موحیطی غرب مدنییتی نین مادده سینی قبول ائدیر، معناسینی و معنوییاتینی یاساقلاییردی، دئدیک. بو اوزدن ده ایران موحیطینده غرب آیدینلاری حاققیندا دئمک اولار دوغرو- دوروست بیر کیتاب یوخ ایدی. چونکو پهلوی ایستیبدادی غرب آیدینلاری نین اینسان حاقلاری آنلاییشینی و دئموکراسیسینی دؤولت گوونلیگی اوچون تهدید گؤروردو. پهلوی زامانیندا ساده بیر غرب یازاری نین رومانینی اوخوماق سوچ ساییلیر و اوخوجو ایللرجه زینداندا یاتمالی اولوردو. بئله بیر موحیطده شریعتی بیر نئچه جومله ایله غرب آیدینلاری حاققیندا یاریم- یامالاق بیلگی وئریب و اوخوجوسوندا غرب حاققیندا ایسته دیگی گؤروشو یارادا بیلیردی. شریعتی نین کیتابینی اوخویان آدام، خوصوصن گنج ایسه، شریعتی واسیطه سی ایله بوتون دونیانی اوخویوب اؤیرندیگینی سانیردی. آنجاق کیئرکئقارد، هایدئگئر، یاسپئرس، وولتئر، سارتر کیمی غرب آیدینلاری شریعتی نین اثرلرینده سادجه بیر جومله خبردن عیبارت ایدی.  

                      شریعتی نین کیتابلاریندا و اینقیلاب آنلاییشیندا دیققتلری جلب ائدن عامیللردن بیری ده اونون تاریخه ائرکک مرکزلی باخماسیدیر. شریعتی بیر چوخ یئرده دوعا ائدیر کی، ” تانری قادینلارا عاغیل وئرسین!” بوتون دینلرین ده سؤیله دیکلری اوزره قادینین یارادیلیشیندا بیر عکسیکلیک و قوصور وار. شریعتی بو عکسیکلیگین اورتادان قالخماسی اوچون دوعا ائدیر. کاپیتالیزمین قادین بدنینی و روحونو کاپیتالین عنصورو کیمی گؤرمه سی البتته کی، قادینین یارادیلیشدان قوصورلو یارانماسی آنلامینا گلمز. قادین مسئله سی تاریخ بویو بؤیوک بیر پروبلئم اولموشدور. چاغیمیزدا دا قادین آزدلیغیندان دانیشا- دانیشا قادینی سرمایه نین، گلیرین اوبیئکتی کیمی گؤسترمک ایسته ینلر وار. قادینلارین اؤزلرینده ده قیسا یوللا زنگینلشمک اوچون بدنلرینی اشیالاشدیرماغا مئیل اورتایا چیخدیغیندا، آرتیق گئرچکدن ده قادین مسئله سی بیر پروبلئم حالینا گلیر. او زامان بو مسئله دوعالارلا دئییل، تطبیق ائدیلن دوغرو سوسیال سیستئملر نتیجه سینده اورتادان قالخا بیلر. سیمون دئ بوارین دا ” ایکینجی جینس” کیتابیندا اوزرینده دوردوغو کیمی ائرکک مرکزلی گلیشمیش اولان بو تاریخین، قادینلاری اشیالاشدیرماق اوچون الینده هم گوج وار، هم ده بوللوجا تجروبه سی وار. یعنی قادین مسئله سی شریعتی نین تکلیف ائتدیگی دوعا یؤنته می ایله دئییل، اینسان حاقلاری فلسفه سی باغلامیندا چؤزوله بیلر. چونکو شریعتی نین ده غورور دویدوغو شیعه مرکزلی تاریخده ده ضیالی، ایجتیماعی- سیاسی حادیثه لره موداخیله ائدن بیر تک قادینا راست گلمیریک.  

                      شریعتی نین ایره لی سوردویو اینقیلاب آنلاییشی علمی و ذهنی اینقلاب دئییلدیر. علمی دئییلدیر، چونکو جهانشمول علم آنلاییشی نین دیشیندا شکیللنمیشدیر. علمی دئییلدیر، چونکو بوتون اینسانلیغین قورتولوشونو نظره آلماز. فلسفه سی میکروموحیطه و اؤزللیکله شیعه نین شیددت و شهادت فلسفه سینه دایانماقدادیر. ذهنی اینقیلاب دئییلدیر، چونکو اونون اینقیلاب آنلاییشی اینسانین ذهنی ایمکانلارینی گئنیشلتمک و درینلشدیرمک یئرینه اونو یالنیز شیعه نین تاریخی فاناتیزم و شهادت آنلاییشینا پرچینله مه یه چالیشیر. اؤرنکلرله گؤستریلدیگی کیمی، شیعه نین ایماملاری نین دا خوشلانمادیغی شهادت فلسفه سی تاریخ بویو یالنیز شیددتی، اؤلوب-اؤلدورمگی چاغریشدیرمیشدیر. عمومییتله شرق اینسانی نین حیات دویغولاری چوخ ضعیفدیر، چونکو شرق اینسانی حیات پلانلارینی بو دونیایا گؤره دئییل، او دونیایا گؤره حاضیرلامیشدیر. حیات دویغولاریندان محروم اولان توپلوم اینقیلاب ائتمه یه ان یاتقین اولورلار. سوسیال عدالت و اینسان حاقلارینی هئچ بیر دین تطبیق ائده بیلمه میشدیر. بو گون غربده کی  سوسیال عدالت و اینسان، حئیوان حاقلاری اینانج سیستئمیندن یوغرولان بیر اولای دئییلدیر. بو دورومو اینسان عاغلینین اؤن پلانا چیخماسی حاضیرلامیشدیر. شریعتی نین اثرلرینده اینسانین قورتولوشو اوچون هئچ بیر مودئرن سیاسی فلسفه یه، مودئرنیته یه اؤنم وئریلمیر. اونا گؤره قورتولوش و سوسیال عدالت آنجاق شیعه تعلیملری اساسیندا اینقیلاب ائتمکدیر. شریعتی نین ایدئیالاری گئرچکلشدی. ایراندا اینقیلاب اولدو. بو اینقیلاب دوستلوق، قارداشلیق و سوسیال عدالت گتیرمه دی. ایلک گوندن اعداملار باشلادی. شیعه نین قاتی تعلیماتینا اویغون گلمه ین بوتون ذهنییتلر دسته- دسته اعدام ائدیلدیلر. داها سونرا دا ایقتیدار اوغرونا یاریشدا بیر- بیرلرینی پارچالاییب یئدیلر. بو اوزدن ده “شهادت فلسفه سی” هم شریعتی نین، هم ده دیگر دینچیلرین تعلیملرینده زحمتکئش، ساوادسیز، کور-کورانه اینانان کوتله نی سیاسی آماجلار اوچون بیر آلت کیمی ایستیفاده ائتمه یه خیدمت ائتمیشدیر. ایرانداکی اینقیلابدا خومئینی نین چاغریلارینا قاتیلیب  ” شهید ”  اولانلار آج، ایشسیز و هدفلری بللی اولمایان اینسانلار ایدی. اصلینده بوتون تاریخ بویو شیددت و اینقیلاب چاغریشدیران ایدئولوژیلرین هامیسی ییخیجی آوام کوتله یه خیطاب ائتمیش، اونلارین ائنئرژیسینی اؤز هدفلری اوغروندا مرکزلشدیرمیشدیر. خالقین قورتولوشوندان دانیشیب جنّتی بو دونیادا گئرچکلشدیرمک ایسته ین اینقیلابچیلار ایران ایسلام اینقیلابی اؤرنگینده گؤرولدویو کیمی اؤلکه نی جهننمه دؤنوشدورموشلر. بو اوزدن ده ایسلام دونیاسیندا  ” شهادت فلسفه سی”نی الینده بایراق ائدن ایدئولوقلار دونیانین ان قدار، ییرتیجی و غئیری-اخلاقی ایشلرینی ائتمیشلر.  

                      شریعتی نین اؤنملی کیتابلاریندان بیری نین آدی  ” اؤزونه دؤنوش ”  آدلانیر. بو ایفادنی دیگر کیتابلاریندا دا سیخ- سیخ کوللانیر. بو ایفاده چوخ چکیجی گؤرونور. بوراداکی بو ” اؤز”  قاورامی نین اوزَرینده دیققتله دورماق لازیمدیر. اؤز ندیر؟ شریعتییه گؤره ایسلام شرقی نین اوریژینال، اصالتلی  بیر “اؤز”و وارمیش، آنجاق غرب سؤمورگه سی اونو گئرچک “اؤز”وندن آییریب و ساختا بیر “اؤز”  وئرمیشدیر. شریعتی ایصرارلا سؤیله ییر کی، غربین بیزه اویدوردوغو بو ساختا ” اؤز”و ییخیب و اسکی اوریژینال “اؤز”وموزه دؤنمه لی ییک. او زامان بئله بیر سوال اورتایا چیخیر: ندن شرق میللتلری غربین بو هدفینه چاتماسینا یاتقین اولاجاق درجه ده گئری ذکالی اولموشدور؟ شرق، غربین بو ساختا  ” اؤز ”  اولوشدورماسینا ندن سئییرجی قالمیشدیر؟ نییه شرق بو قدر دوشونجه سیز اولموشدور؟ یوخسا شرق، غربین ترققیسی قارشیسیندا آشاغیلیق کومپلئکسینه گیره رک غربین ایستیلاسیندا یاشاماقدان خوشلانمیشدیر؟ شریعتی ان ماراقلی اؤرنگینی ده تورکییه تیمثالیندا یازیر. شریعتییه گؤره غرب، ایسلام دینی نین ستونو اولان عوثمانلی ایمپئراتورلوغونو داغیتماق اوچون تورکچولوک ایدئولوژیسینی عثمانلیدا اورتایا آتدی. موصطافا کامال ایسه لاتین حرفینه کئچیشی ساغلاماقلا غرب ایمپئریالیستلری نین ایستکلرینه چاتماسینا یاردیمچی اولموش و آنادولوداکی موسلمانلاری ایسلام دونیاسی تفکوروندن و الیفبا بیرلیگیندن آییرمیشدیر. آنلاشیلدیغی کیمی شریعتی یئنه ده حادیثه یه علمی دئییل، حیسسی و اینانجی گرگی یاناشماقدادیر. شریعتی عرب الیفباسی نین تورک دیلینه اویغون اولمادیغینی بیلمیرمی؟ بیلیر. چوخ یاخشی بیلیر. آنجاق اونون اوچون علمی بیلگی لازیم دئیل، لازیم اولان اونون اینانجینا خیدمت ائدن گلیشمه لردیر. شریعتی نین عوثمانلی سئمپاتیزانلیغینی یاپماسی اونون فارس میللییتچیلیگی اینانجینا دایانیر. عوثمانلی سولطانلاری یانلاریندا حافیظین، سعدی نین دیوانینی داشیییر، فارسجا یازیر، تورک دیلینی تحقیر ائدیردیلر. البتته عوثمانلی نین تورکلره قارشی ائتدیگی بو میللی ظولمو، فارس میللییتچیسی اولان شریعتی بؤیوک بیر هوسله دستکله مه لیدیر. یوخسا عوثمانلیدا هانسی مدنی و اوریژینال “اؤز” وار ایدی؟ جومهورییت آیدینی جمیل مئریچ دئمیشکن “بوتون عوثمانلی تاریخیندن بیر تک کیتاب قالمادی. عوثمانلینی داغیدان غرب اولمادی، اؤز قارانلیغینا قاپانماسی اولدو. 1879-جو ایلده فرانسادا اینقیلاب گئرچکلشدیگینده عوثمانلی اؤز ایچیندن چؤکمه یه باشلادی. چونکو بو مدنییتین قارشیسیندا سؤنوک گؤرونوردو. بیر تک وولتئری، دیدئروسو، روسوسو یوخ ایدی عوثمانلی نین. او بؤیوک آیدینلانما پروژه سی قارشیسیندا عوثمانلی چوخ یوخسول، فقیر و ظولمت ایچینده قالمیشدی.”  او زامان شریعتی هانسی عوثمانلی  ” اؤز”وندن و مدنییتیندن دانیشیر؟ آنادولودا تورکچه نین گلیشمه سی، مودئرن تورکچه ده دونیا مدنییتی نین عکس اولونماسی شریعتینی بیر فارس میللییتچیسی کیمی راحاتسیز ائدیر. شریعتی نین آتاتورک دوشمنچیلیگی بورادان قایناقلانیر. یوخسا شریعتی ده تاریخ بیلگیسی و عدالت آنلاییشی وارسا، غرب اؤلکه  لری اوردولارینی آنادولودان زورلا چیخاران و باغیمسیز بیر دؤولت قورآن آتاتورکو اؤیمه لیدیر. شریعتی نین آنلاتدیغی نین تام ترسینه اولاراق، آتاتورک ایمپئریالیستلره قارشی ساواشیب و غالیب گلن دونیا لیدئرلریندن بیری و بیرینجیسیدیر. علی شریعتی نین هسرتینی چکدیگی عوثمانلی یؤنتیمی بوتون اؤلکه نی، ایسلامی، ناموسو و شرفی اینگیلیسلره ساتمیشدی. سونوندا دا سولطان وحی الدین قاچیب گاوور سایدیغی دوشمنین قوینونا سیغیندی. بو سببدن ده چوخ چکیجی بیر ایفاده اولان  ” اؤزونه دؤنوش ”  شریعتی نین اثرلرینده فاناتیزمه، شرقین قارانلیغینا یووارلانیش کیمی گؤرونور. توتالیم کی، شریعتی نین دئدیگی دوغرودور و غرب ایسلام دونیاسینی پارچالامیش، اورتالیغا نیفاق سوخموشدور. آنجاق بین گوجمه ی تقریبن 19-جو عصرین اورتالاریندان باشلامیشدیر. غربین شرقه گیرمه سیندن اؤنجه ایسلام شرقینده عدالت، اینسان حاقلاری، قادین حاقلاری وارمی ایدی؟ یوخ ایدی. دئمک کی، پروبلئم غربین دونیادا اوستون اولماسی دئییل. بو اوستونلوگو غرب چوخ بؤیوک زحمت و علمی چالیشما نتیجه سینده الده ائتمیشدیر. بو اوستونلوک اصلینده شرقه لازیمدیر. غربین اوستونلوگو شرقی زورلاماقدادیر. نه یه و نییه زورلاییر؟ زورلاییر کی، شریعتی نین غورور دویدوغو او قارانلیق کئچمیشیندن آیریلیب اینسان حاقلارینا سایقی دویان مودئرن مدنییت قاتارینا قاتیلسین. اگر بو گون شرقده مودئرن بیر شئی وارسا، او دا غربین حسابینادیر. شرقین کئچمیشیندن بو گون اینسانلیغا یاردیمچی اولاجاق اؤنملی معنوییات، تئکنولوژی یوخدور. بو سببدن ده شریعتی نین “اؤزونه دؤنوش” ایفاده سی ایرتیجاعدان، فاناتیزمدن، اینسان عاغلینی تاریخین قارانلیغینا گؤممَکدن باشقا بیر شئی دئییلدیر. و سونوندا شریعتی نین  ” اؤزونه دؤنوش ”  کیمی گئریجی بیر شوعاری ان آچیق شکیلده اؤزونو بو شکیلده اورتایا قویور:  ” ایمامینی تانیماییب اؤلن، جاهیل اؤلموشدور. ”  بوراداکی ایمام آنلاییشی  ” مئهدی ” دن عیبارتدیر. شرقده هئچ بیر سیاسی فلسفه نین اولماماسی نین سببی بودور. اینسان عاغلی فلسفه اوخوما، اؤیرنمه یئرینه غئیبدن گله جک قورتاریجینی بکله مه لی و اونون ائده جگی اینقیلاب اوچون زمین یاراتمالی ایمیش. بو اوزدن ده شریعتی ” اینتیظار”  قاورامی نین اوزَرینه ایدئولوژی یاتیریم یاتیریر. یالنیز شریعتی بیر سوالا جاواب وئرمیر. قورآندا زینا، شراب ایچمه کیمی بسیط مؤوضوعلارلا باغلی مؤحکم آیه لر وارکن، ندن بو قدر اؤنملی و اینسانلارین حیاتی ایله باغلی اولان  ” مئهدی ”  مسئله سی ایله ایلگیلی هئچ بیر آچیق بیلگی، مؤحکم بیر آیه یوخدور. «مئهدی» مسئله سی ایله باغلی پئیقمبره عاید اولدوغو سؤیله نن حدیثلر دوغرو اولا بیلمز. دوغرو اولسا اونون پئیقمبرلیک میسیونو و قورآنین مؤجوره وی کیتاب اولدوغو سوآل آلتینا گئدر. قورآندا و ان مؤعتبر حدیس قایناغی ساییلان بوخاری نین “صحیح”ینده  ” مئهدی ”  ایله باغلی هئچ بیر کسین بیلگی یوخدور. او زامان بو “اینتیظار”، بو قورتاریجی بکله مه هاردان اورتایا چیخمیش؟  ” مئهدی ”  مسئله سی ایسلامی ساپدیرماق اوچوندور، یوخسا ایسلامی یانلیش آنلامانینمی نتیجه سیدیر؟ البتته کی، بو اینتیظار سوره سینجه هئچ بیر ترققی و تکامول اورتایا چیخماز، نئجه کی، چیخمامیشدیر. 

” اینتیظار” گؤروشونون اولدوغو یئرده سیاسی فلسفه یارانماز. ندن؟ چونکو سیاسی فلسفه گله جگین قورولماسی اوچون بیر دوشونجه پروژه سیدیر،  ” اینتیظار ” ایسه گله جگین حاضیر اولدوغونو و اونو مئهدی نین گتیره جگینی سؤیله ییر. ان ایدئال گله جگی او گتیره جک. اونون گتیره جگی گله جگی قورا بیلمیه جگیمیز اوچون بکله مکدن باشقا چاره یوخدور. 

                      شریعتی تاریخ علمی ایله هئچ بیر علاقه سی اولمایان، آنجاق توپلومو هیجانا گتیرمک اوچون فتواسایاغی حؤکملر ده وئرمیشدیر. اؤرنگین شریعتی نین بو گؤروشونه دیققت ائده لیم:  ” بیز آوروپا کیمی اولماق ایستمیریک. ندن آوروپا کیمی اولالیم؟ آوروپا بیر کره اؤزونو تکرارلادی و آمئریکانی یاراتدی. ”  شریعتی نین بو گؤروشونده تاریخی باخیمدان نه قدر بیلگیسیزلیگین و هم ده غرب دوشمنلیگی نین یاتدیغی بللیدیر. اؤنجه بونو بیلمک گره کیر کی، آمئریکانی 15- جی عصرین احتییاجلاری کشف ائتدی. آوروپا پلانلی بیر شکیلده اؤزونو آمئریکا قاره سینده تکرارلاماق ایستمه میشدی. تاریخه شریعتی کیمی یاناشماق آمئریکا مسئله سی نین علمی شکیلده آنلاشیلماسینا مانع اولار. آیریجا، آمئریکانی موسلمانلار کشف ائتسه ایدی، شریعتی “ایسلام دونیاسی اؤزونو آمئریکادا تکرارلادی” دئیرمی ایدی؟ دئمزدی. آمئریکادا تاریخی سورج ایچینده آمئریکان کیملیگی و میللتی اولوشدوقدان سونرا، اؤزللیکله اینگیلیس سؤمورگه چیلیگینه قارشی چوخ حئیثیتلی موجادیله آپارمیشلار. آمئریکانین ایستیقلال ساواشلاری اولموش کی، شریعتی بونلاری اؤز دار شیعه گؤروشونه گؤره گؤرمک و تقدیر ائتمک ایستمه میشدیر. آمئریکانین کشفی مسئله سی بیر چوخ بیلیم آداملاری نین ماراغینی جلب ائتمیشدیر. ندن آمئریکانین کشفی اوچون او زامان یالنیز ایسپانیا دؤولتی بوللوجا ماددی یاردیم گؤستردی کریستوف کولومب و یانداشلارینا؟  ویل دورانت بو مسئله یه آیدینلیق گتیرمیشدیر. قسطنطنییه (ایستانبول) تورکلرین الینه کئچدیکدن سونرا چینله اولان تیجارت یولو تهلوکه یه گیردی. بعضی آوروپا اؤلکه  لری آفریکا یولو ایله چینله یئنی تیجارت خطی اولوشدوردولار. آنجاق ایسپانییا بو ایمکاندان دا محروم اولدوغو اوچون اوزون دا اولسا باشقا بیر تیجارت یولو تاپماق ایسته ییردی. یعنی دؤولت اوچون حیاتی بیر مسئله یه چئوریلمیشدی تیجارت یولو. بو اوزدن ده اونلارین آمئریکانی کشف ائتمک کیمی مقصدلری یوخ ایدی، چین و هیندیستانلا فرقلی بیر یوللا تیجاری موناسیبت قورماق ایسته ییردیلر. بوتون بو علمی و تاریخی دلیللردن یا خبرسیز اولان، یا اؤز دینچی فاناتیک آنلاییشینا علمی و بیلگینی یاخین بوراخمایان شریعتی آمئریکانی آوروپانین تکراری کیمی گؤستریر. آیریجا، آمئریکادا 300 میلیون اینسانین دئموکراتیک موحیطده یاشاماسی ندن شریعتینی راحاتسیز ائدیر؟ اونلار دا مسلمانلار کیمی دیکتاتورلوقلا ایداره اولونسایدیلر یاخشیمی اولاردی؟ شریعتی خریستیان دونیاسی نین ایسلاما قارشی سالدیرقانلیغینی پیسله ییر، آنجاق موسلمانلارین خریستیان تورپاقلارینی ایشغال ائدیب اونلارین کلیسالاریندا آتلارینی باغلامالارینی ایسلامین و موسلمانلارین فتحی اولاراق آنلادیر. مدرن دونیا دینلرآراسی شاواشی محکوم ائتمیشدیر. اینسانلار دینیندن، عرقیندن آسیلی اولمایاراق برابر حقوقا صاحیب اولمالیدیرلار. شریعتی ایسه بو فلسفه نی قبول ائتمیر. عباسیلرین ایسپانییانی ایشغال ائتمه سینی ایسلامین ظفری آدلاندیریر، آنجاق ایسپانلارین گوجلندیکدن سونرا اون مینلرجه موسلمانین باشینی کسیب موسلمانلاری و ایسلامی ایشغالچی بیر دین اولاراق یوردلاریندان قهرمانجاسینا چیخارمالارینی قدارلیق آدلاندیریر. بیر سؤزله آمریکا اولایی شریعتی نین بیر جومله ایله سؤیله دیگی کیمی بسیط بیر اولای اولمامیشدیر. آمئریکانین کشفی، یارادیلیشی بیر ایستک اوزرینه دئییل، بیر چوخ تاریخی اولایلارین و سورجلرین نتیجه سی اولموشدور. شریعتی سادجه آمئریکا مسئله سینه بئله حیسسییاتلا یاناشمیر، اونون بوتون تاریخی و سوسیولوژی دَیَرلندیرمه لری غئیری- علمی و اؤز شیعه اینانجینا دایانماقدادیر. اونا گؤره ده شریعتی نین کیتابلاری بوتون دونیایا خیطاب ائده بیلمیر. چونکو اونون علمی سوییه سی تاریخ و سوسیولوژی اینستیتوتلاری طرفیندن قبول ائدیلمز، ردد ائدیلر. شریعتی نین کیتابلاری بیلگیسیز، فاناتیک، دویغوسال دینچیلرین عاغلینا و روحونا خیطاب ائدر یالنیز. کیمسه دویمامیشدیر کی، دونیانین علمی مرکزلرینده شریعتینی جیدی بیر بیلیم آدامی اولاراق قبول ائتسینلر. سارترین شریعتی حاققیندا سؤیله دیگی ده یالاندان، یانلیشدان باشقا بیر شئی دئییلدیر. هئچ بیر جیدی قایناقدا بونا راستلانمادیم. ایران اینقیلابی عرفه سینده سارتر چوخ تقدیر گؤرن بیر شخصییت کیمی تانینمیشدی. سارترین آدینا شریعتی حاققیندا خوش بیر سؤز اویدوردولار کی، شریعتینی اوخومایانلار دا یا اوخوماق زوروندا قالسین و یا اوخوماسالار دا شریعتی نین بؤیوکلویونو بیر شکیلده اعتیراف ائتسینلر. آیریجا، سارتر بو سؤزو دئسه ده ائله اهمییتلی بیر سؤز دئییلدیر.  

                      شریعتی نین فیکیر قایناقلاریندان بیری ده نهج البلاغه دیر. نهج البلاغه نین ابوطالیب اوغلو علی یه عآید اولدوغو سؤیله نیر، آنجاق بیلیم آداملاری بو کونودا فیکیر بیرلیگی ایچینده دئییللر. نهج البلاغه آدیندا بیر کیتاب علی زامانیندا اولمامیشدیر. علی نین اؤلوموندن تقریبن 300 ایل سونرا سئیید رضی آدیندا بیریسی علی نین سؤیله دیکلرینی توپلاماغا باشلامیشدیر. بیر یئره توپلادیغی کیتابین آدینی نهج البلاغه قویموشدور. سئیید رضی نهج البلاغه یه بیر اؤنسؤز یازمیشدیر. بو اؤنسؤزده دئییر کی، علی یه عآید اولدوغو سؤیلنن فیکیرلرین ان اویغون اولانلارینی بو کیتابدا توپلادیم. یعنی بیر چوخ سؤزلری ده کیتابدا یئرلشدیرمه میشدیر. او زامان بئله بیر سوال اورتایا چیخیر: علی نین اؤلوموندن 300 ایل سونرایا قدر شیفاهی اولاراق نه لر قالا بیلر؟ بوخاری پئیقمبره آید اولان حدیثلری توپلاماق اوچون اؤنجه  ” بؤیوک تاریخ ” کیتابینی یازدی. بو کیتابدا پئیقمبره عآید اولان حدیثلری سؤیله ین اینسانلارین اؤزل و سوسیال حیاتلاری حاققیندا بیلگی وئریلیر. آنجاق سئیید رضی بئله بیر ایشی ده ائتمه میشدیر. سادجه بیر سورو سؤزلری توپلاییب آدینی نهج البلاغه قویاراق بونلارین علی یه عآید اولدوغونو سؤیله میشدیر. 

                      شریعتی نین  ” مئهدی ”  حاققیندا سؤیله دیکلری ده هئچ بیر تاریخیلییه دایانماماقدادیر.  ” مئهدی ” دن اؤنجه کی  ایماملار ندن اونون حاققیندا کیچیک ده اولسا بیر ریساله یازمامیشلار. هر کس  ” مئهدی ”  مسئله سی ایله باغلی ایماملاردان دویدوقلارینی سؤیله میشدیر. بعضن ده بو روایتلری سؤیله ینلرین عمومییتله تاریخده اولمامالاری ایثباتلانمیشدیر. یعنی مثلن بیر فرد دئمیش کی، هانسیسا ایمامدان  ” مئهدی”  حاققیندا فیلان سؤزو ائشیتمیشدیر. بو فرد کیم اولموش، سوسیال و ایقتیصادی ستاتوسو نئجه اولموش، سویو – سوپو کیملره دایانمیش؟ بو حاقدا کسین بیلگی وئریلمه میشدیر. سادجه شیعه اهلی نین اسطوره وی احتییاجی بو وسیله ایله برطرف ائدیلمیشدیر. شریعتی نین سیاسی فلسفه سی  ” اینتیظار ”  اساسیندا شکیللندیگی اوچون و بو اینتیظار مودتینده  ” مئهدی “نی تمثیل ائدن بیر نایب (مئهدی نین یاردیمچیسی) دایما توپلومون ایچینده وار اولدوغو اوچون، خومئینی شریعتیچیلیگین ده تلقینی اساسیندا نایب-الایمام اولاراق تقدیم ائدیلدی. گئری قالمیش، هئچ بیر علمی-اینتئللئکتوال و عقلی- فلسفی تجروبه سی اولمایان بو توپلوما تلقین ائتدیلر کی، خومئینی آیدا گؤرونور.!!! خومئینی نین  ” گول جمالینی ”  زیارت ائتمک اوچون بوتون اؤلکه اهالیسی داملارین اوستونده آیا باخیردی!  ” مئهدی ” نین صلاحییتلرینه صاحیب اولان خومئینی مینلرجه گوناهسیز گنج اینسانی قتل ائتدی. چونکو “مئهدی” نین گلیشی اوچون بو قتللر واجیب ایدی.  

                      ایران ایسلام اینقیلابیندان درحال سونرا فورغان آدیندا تئروریست بیر قروپ اورتایا چیخدی. دؤولت طرفیندن ده دستک گؤرن بو تئروریست دسته نین فیکیر لیدئری شریعتی نین اثرلری ایدی. بو دسته ایسلامییتی شریعتی کیمی تفسیر ائتمه ینلری اؤلدوروردو. شریعتی نین تعلیملری هم دؤولتین درین قاتلاریندا یئرلشدی، هم ده موخالیفتده ” خالق موجاهیدلری “نین ایدئیاسینی اولوشدوردو. هر ایکی طرف شیددت، دیکتاتولوق و تئروردان یانا توتوم سرگیله دیلر. چونکو شریعتی نین اثرلرینده دیالوق دئیه بیر فلسفی درینلیک یوخ ایدی.  

                      زامان کئچدیکجه ایران اهالیسی شریعتیچیلیگین نئجه بیر فلاکت دوغوردوغونو دوشونوردو. آرتیق شریعتی اهالی نین روحونا خیتاب ائده بیلمیردی. ایچ سییاستده ایستیفاده واختی بیتمیش اولان شریعتی نین بوتون اثرلرینی اؤزللیکله تورک دیلینه ترجومه ائتدیلر. بو گون تورکییه ده و شیمالی آذربایجاندا ایسلامدان، ایسلام تاریخیندن خبرسیز اولان فاناتیک شریعتیچیلرین اورتایا چیخماسی نین سببی بودور. ایران شووینیست رئژیمی تورکییه دن و شیمالی آذربایجاندان گلن میللی دویغولاری انگلله مک اوچون شریعتی نین کیتابلاری واسیطه سی ایله بیر نؤوع قارشی هوجوما کئچمیشدیر. فارس شووینیزمی شریعتی نین فاناتیک فیکیرلرینی یایماقلا آذربایجانی و تورکییه نی اؤز ایچیندن وورماق ایسته میشدیر.  

                      ایران موحیطینده شریعتیچیله یه قارشی چیخان بیر چوخ دیندار عالیم ده اورتایا چیخدی. اونلاردان بیری عبدوالکریم سوروشدور. شریعتی نین شیعه مرکزلی اینقیلاب و دونیایا باخیشی نین تام ترسینه اولاراق سوروش دینی پلورالیزمی اؤنه سوردو. دینی پلورالیزم غرب ذهنییتی نین اورونودور و ایسلاملا هئچ بیر علاقه سی یوخدور. سوروش بو وسیله ایله ایسلام تاریخینه اعتیراضینی بیلدیرمیش اولدو. سوروشون ساووندوغو سئکولاریزم و پلورالیزم، اصلینده شریعتیچیلیگین آنتی دئموکراسی  گؤروشلرینی و شریعتیچیلیک قایناقلی شیددت و تئرورو کؤکوندن اینکار ائدیر. ایران اینقیلابیندان 30 ایل کئچدیکدن سونرا اهالی نئجه دینی بیر ایستیبدادین ایچینده غرق اولدوغونو حیسس ائتمه یه باشلادی. بو اوزدن ده بو قارا ایستیبداددان قورتولماق اوچون دینه فرقلی باخیش احتییاجی اورتایا چیخدی. بو سورج ایچینده شریعتی شیددتله تنقید ائدیلدی، چونکو بو ایستیبدادین دوغوشوندا اونون دا بؤیوک تاثیری اولموشدور. بیر سؤزله شریعتی نین کیتابلاری دوشونمه دن تلم- تله سیک دینی اینقیلاب پروژه سینی حاضیرلاماقدان باشقا بیر شئی دئییلدیر. بو اوزدن کیتابلارین چوخوندا عئینی مؤوضوع تکرار- تکرار وئریلمکده دیر.  

                      شریعتی محروملاری، یوخسوللاری دینی اینقیلابا سؤوق ائتمک اوچون بوتون پئیقمبرلرین محرومییتلریندن دانیشیر. آنجاق یئنه ده تاریخی گئرچکلر علی شریعتی نین یالانلارینی ایفشا ائدیر. اوولا محمد پئیقمبر اؤزو ایلک اؤنجه چوبان اولسا دا خدیجه ایله ائولندیکدن سونرا تیجارتله مشغول اولوردو. یوخسول و محروم بیری دئییلدی. سولئیمان پئیقمبرین زنگینلیگی یئره- گؤیه سیغمیردی. یهودی کؤکنلی پئیقمبرلرین اکثرییتی زنگین اینسانلار اولموشلار. اینقیلاب ائتمک اوچون اؤلکه ده چوغونلوغو اولوشدوران یوخسول، محروم کوتله اولمالیدیر. یوخسا اینقیلابین بیر دایاناغی اولماز. بو محروم کوتله او زامانین ایرانیندا وار ایدی. آیریجا، دونیا شرطلری ده اینقیلاب اوچون چوخ یاتقین ایدی.  

 13.05.08

   

   

* ابو حسن المالکی، الحدائق الغناء فی اخبار النساء، للنشر، تونس 1987، ص 73.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Recent posts

Recent comments